نویسنده: وحید دوربین هاوستین؛ فیلمبردار، نورپرداز و دانشپذیر دوره دوم مدرسه پرفورمنسآرت دانشگاه تهران

پرفورمنس برای من تا پیش از این ، مفهومی شناور میان نظریه و خیال بود؛ اما حضور متوالی در چنین ساحتی آن را به مسئلهای تنیده در پوست، فضا و نگاه بدل کرد. مواجهه با اجرا در این روزها، تجربهای خطی از یک مبحث به مبحث دیگر نبود؛ زنجیرهای از پرسشها بود که از تاریخ و نشانهها آغاز شد و در نهایت زیر بار تنش عضلات در اتاق تمرین به محک نشست.
ورود به نظریههای اجرا با مباحث ریچارد شکنر، گافمن و ترنر که فقط نامهایی در فهرست منابع نبودند؛ بلکه جرقهای بودند برای شکستن مرز میان زندگی روزمره و کنش نمایشی.
وقتی پای تماشاگر نا آرام برشت، رهایی آرتو از کلمات، و انضباط ریاضت کشانهی گروتوفسکی به میان آمد، کلاس به سکوت نرفت. همه بیوقفه و با جسارت سؤال میپرسیدند؛ نوعی بیقراری برای دانستن که جلسه را از شکل سخنرانی صرف خارج کرد و به یک گفتوگوی پیشرونده تبدیل کرد.
درهم شکستن مرزها در جامعهشناسی انتقادی پرفورمنس شکل دیگری به خود گرفت: روایت اتواتنوگرافی. روایت تجربههای خانوادگی و زیسته توسط هم کلاسیها، کلاس را از یک محیط آکادمیک رسمی به فضایی از گوشسپاری عمیق بدل ساخت. شنیدن دیگری، تمرینی بود برای فضا دادن به زخمها و خردهروایتها. در این لحظات فهمیدم زبان و تن در پرفورمنس جدا از زمینهی طبقاتی، فرهنگی و فردی نیستند؛ اعتراف به روایت شخصی، خود نخستین گام در برهم زدن سکون بدن بود.
اما مواجههي دیگر زمانی رخ داد که در کارگاه خلاقیت و بداهه، باید تئوریها را در تن خودمان تجربه میکردیم. انقباض و انفعال نخستین دیوارهایی بودند که در سالن تمرین لمس کردیم. یاد گرفتن این که چطور بدنم با فضا، زاویهها و اشیا آشتی کند، نیازمند دیسیپلینی بود که پیشتر تجربه نکرده بودم. فشار سنگین بود؛ در تمرینهایی که باید تعادل خود را با نیروی وارده بر دیگری حفظ میکردیم، حس ترس ناگهان به «اعتماد» تغییر شکل میداد. بچهها با انگیزه عرق میریختند، شکست میخوردند، دوباره شروع میکردند و در پایان هر جلسه از حسهای متناقض تنشان مینوشتند تا بدن را از کرختی نجات دهند.
در امتداد این درگیری فیزیکی، مواجهه با مدیاها در درس روابط بینارشتهای، بدن را از محصور ماندن نجات داد. مداخله در ویدیو، عکاسی و رقص نه به مثابه ابزار ثبت، بلکه به مثابه گسترش ظرفیت های تمامی مدیا ها برای ورود به یک اجرای معاصر و هم چنین تماشای اتودهای ویدیویی بچهها که از رشتهها و خاستگاههای متفاوتی گرد هم آمده و بازخوردهای بیتعارف وپرسش تازهای ایجاد کرد: رسانه چگونه بدن را بازتعریف یا دستکاری میکند؟
این کشف و شهود در پیوند با مرور تاریخچه انتقادی پرفورمنس با تماشای پرفورمنسهای آغازین تاریخ به یادمان آورد که هنر اجرا همواره از شکستن همین هنجارها و جسارت در ایستادن مقابل شرم آغاز شده است.
و معناشناسی نشانهها از صلابت هنر رومن و کشیدگی گوتیک تا سرکشی باروک و تجزیهی نور در امپرسیونیسم ،درک ما را صیقل داد تا بفهمیم ژست اعتراضی یا مکاشفهآمیز اجراگر امروز، بر دوش زنجیرهای طولانی از دگرگونی فرمها و زبانها ایستاده است.
در فرود این هفته، پرفورمنس برای من دیگر سوژهی مطالعه نیست؛ وضعیتی زیسته از اضطراب، اعتماد، و تلاقی مداوم بدن با چشمانداز نگاه دیگری است. هفته را با بدن و ذهنی ترک میکنم که کمتر خنثی است و از پرسیدن بازنمیایستد.












